JANUSZ WINCENTY PETER 
(1891 - 1963)

 

Urodził się 26.11.1891 r. w Skolem (ob. Ukraina). Z czasem rodzina Peterów przeniosła się do Bełza, gdzie ojciec Janusza został naczelnikiem stacji kolejowej. w Bełzie rozpoczął edukację w Szkole Ludowej, którą kontynuował we Lwowie. Tam też ukończył szkołę średnią i złożył egzamin maturalny (1912). 

Tego samego roku rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Lwowskiego, ale już na pierwszym roku przeniósł się na Wydział Lekarski.

Wybuch i wojny przerwał studia J. Petera. Został zmobilizowany i pełnił służbę jako lekarz batalionowy w 55 pułku piechoty armii austriackiej na froncie wschodnim. Pracował także w wojskowej pracowni polowej prof. Holzknechta w Prosec k/Triestu (1915-17). w 1918 r. dostał się do niewoli włoskiej. Następnego roku powrócił do Polski, wstąpił do Wojska Polskiego i w 1919 r. został powołany jako lekarz do kadry frontowej 14 Pułku Ułanów we Lwowie, skąd w roku następnym wrócił na przerwane studia medyczne. Dyplom doktora wszech nauk lekarskich uzyskał w 1923 r. Brał czynny udział w III Powstaniu Śląskim (1921). w 1921 r. poślubił Felicję Reichert, absolwentkę Seminarium Nauczycielskiego we Lwowie. Felicja i Janusz Peterowie byli bezdzietnym małżeństwem.

Lekarz, pracownik naukowy i publicysta,
budowniczy tomaszowskiego szpitala

Po ukończeniu studiów podjął pracę w VI Szpitalu Okręgowym we Lwowie. Po kilku latach został ordynatorem oddziałów chirurgiczno-ortopedycznego i zakaźnego. Równolegle był zatrudniony jako asystent Zakładu Anatomii Patologicznej na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Lwowskiego.

W 1927 r. J. Peter objął posadę dyrektora szpitala miejskiego w Tomaszowie Lubelskim. Przez wszystkie lata pracy prowadził w szpitalu rozliczne remonty i rozbudowy. Organizował nowe oddziały, wyposażał je w sprzęt medyczny. Kierowany przez dr Petera szpital stał się nowoczesną placówką. Jako dyrektor szpitala dużą wagę przywiązywał do kształcenia personelu wszystkich szczebli. Był uznanym lekarzem, który z dala od ośrodków akademickich pracował naukowo. Posiadał II stopień specjalizacji z chirurgii i ginekologii. Szeroką opieką medyczną objął ludność wiejską powiatu tomaszowskiego. Pisał i publikował prace naukowe (w polskich czasopismach medycznych zamieścił 70 artykułów).

Doktor Peter był członkiem: Komisji Historii Medycyny i Nauk Matematyczno- Przyrodniczych Polskiej Akademii Umiejętności, Międzynarodowego Towarzystwa Chirurgów z siedzibą w Brukseli (od 1947), Polskiego Towarzystwa Ortopedycznego i Traumatologicznego (od 1958), Towarzystwa Chirurgów Polskich (od 1962). od 1951 r. był współpracownikiem i korespondentem naukowym Instytutu Medycyny Pracy i Higieny Wsi w Lublinie, którego baza terenowa mieściła się w tomaszowskim szpitalu.

W 1939 r. organizował w Tomaszowie polową służbę zdrowia. Podczas okupacji udzielał pomocy chorym i rannym partyzantom. Wstąpił do Batalionów Chłopskich i przyjął pseudonim „Kordian” ( w 1944 r. awansowany do stopnia majora).

Regionalista - twórca Muzeum Ziemi Tomaszowskiej

Janusz Peter był regionalistą. Jego zainteresowania przeszłością kształtowały się w czasach nauki w bełzkiej Szkole Ludowej, pod wpływem nauczyciela Siewińskiego, a także Zygmunta Glogera i Antoniego Czołowskiego, z którymi zetknął się wówczas. Po przyjeździe do Tomaszowa J. Peter zaczął gromadzić przedmioty związane z przeszłością ziemi tomaszowskiej. Eksponaty pozyskiwał od pacjentów, ale przede wszystkim sam prowadził poszukiwania w okolicy. Gdy zbiór osiągnął imponujące rozmiary, doktor zatroszczył się o jego wyeksponowanie. na terenie szpitala wygospodarował pomieszczenia, gdzie zorganizował muzeum. Uroczyste otwarcie Muzeum Ziemi Tomaszowskiej miało miejsce 7.10.1962 r. Pierwszym kustoszem placówki, która w chwili otwarcia liczyła 1443 eksponaty, został dr Peter. Wśród eksponatów były: zabytki archeologiczne i etnograficzne, monety, broń, ceramika, obrazy, fotografie.

Janusz Peter był inicjatorem powołania Tomaszowskiego Towarzystwa Regionalnego (13.09.1962).

Malarz

Janusz Peter w okresie tomaszowskim amatorsko malował obrazy. Powstało wówczas kilka cyklów obrazów: rośliny lecznicze, rośliny w krajobrazie, grzyby, pejzaże, obrazy z życia wsi, obraz przedstawiający partyzantów. w zamyśle doktora, miały one pełnić przede wszystkim funkcję edukacyjną. na obrazach zamieszczał informacje o działaniu przedstawianych roślin. Kolekcję obrazów przekazał szpitalowi, gdzie do dziś zdobią ściany oddziałów. Część prac malarskich (oraz księgozbiór medyczny) przekazał Głównej Bibliotece Lekarskiej w Warszawie oraz Muzeum Regionalnemu w Tomaszowie Lubelskim.

Zmarł 16.02.1963 r. i pochowany został na miejscowym cmentarzu parafialnym.

Janusz Peter był odznaczony: Złotym Krzyżem Zasługi (1937 r. za zasługi w rozbudowie i kierowaniu szpitalem oraz za osiągnięcia naukowe), Odznaką Grunwaldzką (1948), Medalem X-lecia Polski Ludowej (1954), Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1957 r. z okazji 30-lecia pracy w Tomaszowie Lubelskim), Krzyżem Partyzanckim (1959).

Imię dr Janusza Petera noszą: Muzeum Regionalne, Szkoła Podstawowa nr 3 w Tomaszowie Lubelskim oraz jedna z miejskich ulic, a także do 1968 r. nosiła je Biblioteka Medycyny Wiejskiej i Muzeum Higieny Wsi przy Instytucie Medycyny Wsi i Higieny Pracy w Lublinie.