ISSN 1505-6058

NR 35 CZERWIEC 2007 R.

CENA 1 ZŁ

 





Raport

CZY BUDOWNICTWO MOŻE BYĆ SZANSĄ 
NA ROZWÓJ REGIONU?

Analizę i studia, w tym badania prowadzone przez GUS, wskazują, że ogólny klimat dotyczący koniunktury w budownictwie wykazuje stałą tendencję wzrostową. Systematycznie wzrasta liczba przedsiębiorstw sygnalizujących poprawiającą się koniunkturę. Przedsiębiorstwa notują wzrost zamówień na roboty budowlano-montażowe, co wpływa na zwiększenie wolumenu produkcji.

Według krótkookresowych prognoz sytuacji w budownictwie, wzrost popytu przewidywany jest szczególnie w firmach dużych i średnich, ponadto przedsiębiorstwa spodziewają się wzrostu cen realizacji robót budowlanych i oceniają, że nastąpi poprawa ich sytuacji finansowej.

Coraz więcej przedsiębiorstw ocenia swoje zdolności jako zbyt niskie w stosunku do zgłaszanych zamówień. Są więc szanse na „uruchomienie” niewykorzystywanego w okresie dekoniunktury potencjału budowlanego, W końcu 2006 r. tylko 8 proc. przedsiębiorstw budowlanych oceniało swoje zdolności produkcyjne jako zbyt duże, 76 proc. jako wystarczające, a 16 proc. jako zbyt małe. Spośród badanych jednostek 3,5 proc. deklaruje, że nie odczuwa żadnych barier w prowadzeniu działalności budowlano-montażowej. Największe trudności napotykane przez przedsiębiorstwa związane są z konkurencją innych firm (barierę tę zgłaszało 66 proc. przedsiębiorstw wobec 75 proc. rok temu). Drugą najczęściej zgłaszaną barierą są koszty zatrudnienia (50 proc. badanych przedsiębiorstw). Maleje uciążliwość bariery związanej z niedostatecznym popytem (28 proc. obecnie, a 51 proc. rok temu), a także bariery związanej z trudnościami z uzyskaniem kredytu, natomiast wzrosło znaczenie barier związanych przede wszystkim z niedoborem wykwalifikowanych pracowników (wzrost z 14 proc. do 39 proc.).

Według raportu Krajowego Kongresu Budownictwa, za ocenami, że polskie budownictwo na szanse na trwały wzrost przemawiają następujące argumenty:

  • Budownictwo jest „lokomotywą” rozwoju gospodarczego i dziedziną, która może i powinna wpływać na wzrost zatrudnienia. Przy nadal istotnych problemach na rynku pracy nie jest możliwe niedostrzeganie „efektu mnożnikowego” budownictwa. Nastąpi uruchomienie bodźców ekonomicznych stymulujących wzrost budownictwa, w szczególności w dziedzinach „wychodzących naprzeciw” postulatom społecznym (mieszkalnictwo, renowacja zasobów, infrastruktura komunalna, budowa dróg i autostrad).

  • Polska jest krajem niedoinwestowanym, wymagającym nakładów nie tylko na nowe obiekty, ale też na restrukturyzację i unowocześnianie istniejących zasobów. Potwierdza to fakt, że produkcja budowlana w przeliczeniu na mieszkańca jest w Polsce około 3 niższa niż w krajach Unii Europejskiej, chociaż kraje te mają rozwiniętą infrastrukturę, gęstą sieć dróg i autostrad, a zasoby budownictwa mieszkaniowego są nieporównywalnie większe niż w Polsce. Przełożenie potencjalnego popytu budowlanego na realny, uzależnione będzie od stworzenia makroekonomicznych przesłanek rozwoju budownictwa. Niezbędna do tego jest m.in.: dobra kondycja finansowa przedsiębiorstw, tanie kredyty, korzystne warunki dla inwestorów zagranicznych, efektywne wykorzystywanie funduszy unijnych, odpowiednie kształcenie i dopływ wykwalifikowanych kadr do budownictwa.

  • Po wejściu Polski w struktury UE następuje systematyczne zbliżenie naszej gospodarki do unijnych wskaźników i standardów. Wymaga to rozwoju i unowocześnienia również budownictwa; powstają nowe firmy, wzrasta ruch turystyczny, coraz więcej jest inwestorów zagranicznych na polskim rynku, co pociąga za sobą rozwój wszystkich dziedzin budownictwa. Jednak proces ten nie może się odbywać bez nowoczesnego, odpowiadającego potrzebom techniczno–technologicznym i innowacyjnym kształcenia kadr i rozwoju edukacji oraz kultury zarządzania w budownictwie.

Rynek i zasoby pracy
W roku 2006 w woj. lubelskim było 778,6 tys. pracujących i 179,1 tys. bezrobotnych zarejestrowanych. Około 776,8 tys. osób było biernych zawodowo oraz 35,4 tys. osób miało nieustalony status na rynku pracy. Bezrobocie zarejestrowane na terenie województwa obecnie wykazuje stałą tendencję spadkową, podobnie jak w kraju. W scenariuszu pozytywnym zakłada się utrzymanie tej tendencji. Według „Prognozy i Analizy Rynku Pracy i Wydatków Socjalnych w Województwie Lubelskim”, bezrobocie w województwie lubelskim spadnie ze 162 tys. osób w 2006 roku do ok. 109 tys. osób w 2020 roku w wariancie odpowiednio: w 2006 roku 148 tys., a w 2020 roku 100 tys. osób. Obydwie prognozy są realne, zwłaszcza w perspektywie tworzącego się europejskiego rynku pracy. 

Struktura sektorowa pracujących w województwie lubelskim 
w Polsce i UE w 2004 r.

Można przewidywać, że w horyzoncie czasowym strategii poprawi się sektorowa struktura zatrudnienia. Według NSP, w 2002 roku ogólnej liczby pracujących mieszkańców woj. lubelskiego w poszczególnych sektorach zatrudnienie wyniosło:

  • w rolnictwie, łowiectwie, leśnictwie, rybołówstwie, 
    rybactwie 286,1 tys.. osób, tj. 36,2 proc.

  • przemysł 112,9 tys. osób, to jest 14,3 proc.

  • budownictwo 4,15 proc.

  • usługi rynkowe 24,2 proc.

  • usługi nierynkowe 20,6 proc.

Zakładanym i spodziewanym przejawem ożywienia regionu będzie dalszy wzrost zatrudnienia ogółem w działach pozarolniczych, w tym przemyśle, budownictwie, a zwłaszcza w usługach rynkowych. W scenariuszu szans najbardziej pożądane jest szybkie tempo wzrostu usług rynkowych i budownictwa, w tym mieszkaniowego. Rozwój przemysłu może generować nowe miejsca pracy, głównie w drobnych i średnich zakładach. Korzystną sytuacją w perspektywie strategii (2020 rok) będzie osiągnięcie zatrudnienia w usługach rynkowych na poziomie dwukrotnie wyższym niż w nierynkowym, podwojenie udziału zatrudnienia w budownictwie i wzrost udziału zatrudnienia w przemyśle (do 20 proc.). Powyższe wzrosty zatrudnienia powinny następować przy jednoczesnej restrukturyzacji sektora rolnego i znacznego ograniczenia zatrudnienia, a także dynamicznej restrukturyzacji kierunków kształcenia, w tym na poziomie wyższym.

Zmiany w strukturze gospodarczej
Pierwszym i najważniejszym warunkiem przełamania zastoju społeczno-gospodarczego będzie ożywienie w sferze przedsiębiorczości, a szerzej - w sferze bazy ekonomicznej regionu. Zakładany jest rozwój inkubacji przedsiębiorczości, zwłaszcza rozległa pomoc młodym, początkującym przedsiębiorcom. W konsekwencji należy spodziewać się znacznego wzrostu liczby firm na całym obszarze województwa, zwłaszcza w miejskich i gminnych ośrodkach wzrostu. Wspierane będą również istniejące firmy, zwłaszcza w zakresie zasilania kapitałowego i innowacyjnego. Rozwój firm na terenie województwa lubelskiego będzie oparty głównie na czynnikach endogenicznych, w tym na aktywizacji popytu lokalnego i regionalnego na dobra konsumpcyjne i na innych segmentach rynku, takich jak: rynek dóbr i usług budowlanych, przetwórstwo surowców mineralnych, rynek kooperacyjny, rynek obsługi produkcji i przetwórstwa płodów rolnych (segment agrobiznesu), obsługa turystyki, usługi remontowo–budowlane i inne.

Ożywienie w sferze przedsiębiorczości będzie aktywizowało popyt na pracę kwalifikowaną i ruch inwestycyjny w sferze przedsiębiorstw, co z kolei uaktywni budownictwo i usługi projektowe. Jest to ważny segment rynku, obecnie pozostający w głębokim zastoju. Wzrost skłonności do inwestowania w przedsiębiorstwach wiąże się 
z modernizacją technologii, a szerzej z wdrażaniem innowacji. Poza transferem technologii, istnieje duża możliwość tworzenia i upowszechnienia tzw. pionowego postępu technicznego, to jest „od pomysłu do przemysłu”.

Województwo lubelskie dysponuje znaczącym w skali kraju potencjałem badawczym i przeważnie odpowiadającym mu potencjałem produkcyjnym, zwłaszcza w takich dziedzinach, jak rolnictwo i przetwórstwo rolne, ogrodnictwo, chemia przemysłowa, medycyna i weterynaria, budownictwo wszystkich branż oraz produkcja materiałów budowlanych pochodzenia mineralnego, przetwórstwo drewna, biotechnologie, przemysł środków transportu, ochrona środowiska. Do nowych dziedzin rozwoju można zaliczyć również elektronikę i informatykę. Mogą to być dziedziny specjalizacji regionu z poważną ofertą, coraz bardziej konkurencyjną na rynkach krajowych i zagranicznych.

Ruch inwestycyjny i innowacyjny w przedsiębiorczości wywoła popyt na wysoko kwalifikowane kadry, głównie w sferze technologii i w zarządzaniu. Wówczas trzeba będzie uzupełniać wiedzę i umiejętności praktyczne na szerszą skalę, często poza regionem. Angażowanie kadr specjalistycznych będzie orientowało młodzież na kierunki kształcenia związane z praktyką gospodarczą oraz potrzebami regionu. Pozwoli to rozwinąć się uczelniom i szkołom zawodowym w tym zakresie. Nowoczesna wiedza i kwalifikacje będą przenosiły się ze sfery gospodarczej na różne formy życia społecznego. Będzie więc rozwijało się społeczeństwo oparte na wiedzy, a wraz z nim nowoczesne systemy organizacji dostarczania wiedzy. Generatorami tego procesu będą głównie miasta, zwłaszcza te, które skoncentrują wystarczający potencjał badawczy, wdrożeniowy i kształcenia kadr. Będzie to z pewnością aglomeracja lubelska, trzy byłe miasta wojewódzkie, w tym Zamość. W całym województwie wzrośnie zapotrzebowanie na wiedzę i kształcenie ustawiczne, w tym świadczone komercyjnie.

Cele rozwoju 
Województwo lubelskie jest regionem relatywnie słabo rozwiniętym, notującym (w obecnym układzie NTS2) jedną z najniższych wartości PKB na mieszkańca w UE 27.

Ramy finansowe programu operacyjnego w podziale na lata 
(w mln euro)

W znacznej mierze wynika to z dwóch silnie historycznie uwarunkowanych cech regionu: dużego udziału rolnictwa (o niskiej kulturze rolniczej) w strukturze społeczno-zawodowej i peryferyjnego położenia – oddalenia od źródeł procesów modernizacyjnych znajdujących się w Europie Zachodniej i braku korzystnych impulsów rozwojowych ze wschodu. Lublin – miasto o rodzących się funkcjach metropolitalnych – jest ośrodkiem zbyt słabym gospodarczo, by mogły z niego rozprzestrzeniać się procesy rozwojowe.

Misją sformułowaną w strategii województwa lubelskiego jest: Uruchomienie wielokierunkowych procesów rozwojowych w regionie, umożliwiających trwały i zrównoważony rozwój województwa, przyczyniających się do poprawy jakości życia i wzrostu dobrobytu mieszkańców Lubelszczyzny. Jej realizacja ma być możliwa dzięki osiągnięciu celu nadrzędnego, zapisanego jako: Osiąganie trwałego i zrównoważonego rozwoju społeczno–gospodarczego Lubelszczyzny poprzez zwiększanie konkurencyjności województwa oraz optymalne wykorzystanie jego potencjałów rozwojowych.

Cel nadrzędny jest dekomponowany na cztery priorytety (cele pośrednie):

  1. wzrost konkurencyjności regionalnej gospodarki oraz jej zdolność do tworzenia miejsc pracy

  2. rozwój nowoczesnego społeczeństwa i zasobów ludzkich dostosowywanych do wymogów gospodarki opartej na wiedzy

  3. poprawa atrakcyjności i spójności terytorialnej województwa lubelskiego

  4. rozwój współpracy międzyregionalnej oraz poprawa skuteczności wdrażania polityki rozwoju regionu.

Celem głównym Programu Regionalnego jest podniesienie konkurencyjności regionu, prowadzące do szybszego wzrostu gospodarczego, zwiększenia zatrudnienia oraz poprawy spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej województwa.

W realizacji przyjętej misji oraz celu głównego Regionalnego Programu Operacyjnego Strategii kluczowe znaczenie ma realizacja celu związanego z podniesieniem poziomu wykształcenia i wiedzy mieszkańców regionu. Świadome i dobrze wyedukowane społeczeństwo jest obecnie najważniejszym zasobem gospodarki opartej na wiedzy. Chociaż poziom wykształcenia mieszkańców Lubelszczyzny ulega systematycznej poprawie i nie odbiega znacząco od średniej krajowej, to jednak dalszy rozwój edukacji i podnoszenia jakości i efektywności kształcenia jest kluczowym warunkiem trwałego i zrównoważonego rozwoju regionu. Będzie to w dużym stopniu uzależnione od ograniczenia barier edukacyjnych występujących na obszarach wiejskich i w małych miastach.

Szczególna rola w tym zakresie powinna przypadać rozwojowi edukacji ustawicznej, która zintegrowana z tradycyjnym systemem edukacyjnym, będzie skutecznym narzędziem odnawiania kwalifikacji społeczeństwa i dostosowywania ich do potrzeb rynku pracy.

Działania przewidziane do wdrożenia w ramach tego celu będą realizowane m.in. poprzez

  • zwiększenie dostępu do edukacji szkolnej na wszystkich poziomach nauczania (w tym: rozwój infrastruktury szkolnictwa przedszkolnego, podstawowego, średniego i wyższego, zwiększenie dostępności na poziomie lokalnym);

  • poprawa jakości nauczania w szkołach oraz rozwój nowoczesnych form i treści kształcenia; promowanie otwartości systemu edukacji oraz dostosowanie treści kształcenia do potrzeb gospodarki i rynku pracy; 

  • rozwój kształcenia ustawicznego w regionie oraz jego integracja z tradycyjnym systemem edukacyjnym, dostosowanie programu kształcenia do potrzeb regionu.

Szanse i możliwości realizacji celów
Realizacja Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2007–2013 (RPO) będzie przyczyniać się do osiągnięcia założeń odnowionej Strategii Lizbońskiej, a także realizacji priorytetów polityki regionalnej UE, ustanowionych dla celu „Konwergencja”. Będzie jednocześnie przyczyniać się do osiągania celów rozwojowych województwa, określonych w Strategii Rozwoju Województwa Lubelskiego na lata 2006–2020. Region jest bardzo poważnym beneficjentem środków finansowych na rozwój w latach 2007–2013 w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych, który wynosi 1 156 mln euro.

Uwzględniając kierunki rozwojowe województwa zawarte w Strategii Rozwoju Województwa Lubelskiego na lata 2006–2020, a także kształt polityki spójności UE, cele i priorytety Strategii Rozwoju Kraju oraz Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia – Narodowej Strategii

Spójności zakłada koncentrację środków na realizację następujących priorytetów:

  • przedsiębiorczość i innowacje

  • infrastruktura ekonomiczna

  • transport

  • środowisko i czysta energia

  • kultura, turystyka i współpraca międzyregionalna

  • infrastruktura społeczna

  • pomoc techniczna.

Priorytety te wynikają z priorytetów funduszy strukturalnych zawartych w art. 4 Rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r., ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR).

Promowane w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego priorytety wynikają z analizy potrzeb i możliwości instytucjonalnych i finansowych województwa oraz wstępnej oceny efektywności pomocy publicznej (ze środków krajowych i UE), podejmowanych w latach 1999–2006. Są jednocześnie spójne z założeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej, a także z wytycznymi dotyczącymi polityki spójności, zawartymi w Strategicznych Wytycznych Wspólnoty na lata 2007–2013. W ramach poszczególnych priorytetów szczególna uwaga będzie zwrócona na promowanie równości szans w dostępie do rynku pracy. Działania RPO będą uzupełniane przez inicjatywy podejmowane w ramach programów europejskiej współpracy terytorialnej oraz programów operacyjnych zarządzanych centralnie.

Region lubelski i podkarpacki będzie jednym z najważniejszych beneficjentów wyodrębnionego Programu Operacyjnego Rozwoju Polski Wschodniej. Jego celem jest zmniejszenie zapóźnień w poziomie rozwoju.

W ramach tego programu realizowany będzie program inwestycyjny komplementarny do działań realizowanych w ramach RPO. Skala środków zaprogramowanych na realizację inwestycji w  latach 2007–2013 stwarza znaczny popyt na potencjał wykonawczy w budownictwie różnych branż. Wymaga to równocześnie istotnego zwiększenia potencjału w zakresie kształcenia zawodowego i kadr inżynierskich dla potrzeb tej dziedziny gospodarki. 

Bogdan Kawałko

 

 

Wydawca - Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu, ul.Akademicka 4, tel.63-82-630.
Redakcja - Małgorzata Bzówka (redaktor naczelny),
stali współpracownicy - Joanna Giruć, Katarzyna Kimak, Bogdan Kawałko, Mieczysław Kowerski, 
Anna Krupa, Władysław Molas, Zofia Kiełbińska-Ryń.