ISSN 1505-6058

NR 34 MARZEC 2007 R.

CENA 1 ZŁ





 

 

Korespondencje

ZWIĄZKI PRUSA Z ZAMOJSZCZYZNĄ

Z dużym zainteresowaniem przeczytałem ciekawy artykuł księdza Czesława Galka, zamieszczony w 31 numerze Waszego biuletynu z czerwca 2006 r., opisujący związki wielkiego polskiego pisarza Aleksandra Prusa - Głowackiego z Zamojszczyzną.

Dla przedstawienia pełniejszego obrazu, artykuł można jednak uzupełnić o informacje, że w tym samym czasie, kiedy ksiądz Seweryn Trembiński był proboszczem parafii w Józefowie Ordynackim /Biłgorajskim/, funkcję burmistrza miasteczka sprawował inny Trembiński o imieniu JULIAN.
Julian Trembiński na stanowisko burmistrza Józefowa powołany został przez Gubernialny

Rząd w Lublinie wiosną 1860 r. i pozostawał na nim do maja 1863 r. Czy był spowinowacony z księdzem Sewerynem Trembińskim? - tego niestety nie mogę powiedzieć, gdyż sprawy tej nie badałem, chociaż mnie zawsze intrygowała. Sprawa ustalenia ich pokrewieństwa nie powinna przysporzyć wielu trudności, gdyż z akt osobowych Juliana Trembińskiego znajdujących się w Archiwum Państwowym w Lublinie /APL/ Akta Ordynacji Zamojskiej /AOZ/ wiemy, że przeprowadzał on kosztowny wywód szlachectwa. Zawarte są tam tym samym wszelkie informacje o jego bliższych i dalszych krewnych. / APL RGL nr 1979 /. 

Julian urodził się w majątku Bzowiec koło Nielisza w dobrach Ordynacji Zamojskiej. Uczęszczał także do, wspomnianego przez księdza, gimnazjum w Szczebrzeszynie, którego jednak nie ukończył, gdyż w roku 1830 wstąpił do Wojska Polskiego i walczył w Powstaniu Listopadowym. We wspomnianych aktach osobowych można przeczytać m. innymi; „W dziesiątym roku życia mego oddany zostałem do szkół byłych wojewódzkich imienia Zamoyskich w Szczebrzeszynie, w których to szkołach zastała mnie rewolucja r. 1830. Stąd jak wielu innych wstąpiłem do Wojska Polskiego. Powróciwszy z wojska po skończonej rewolucji, zamieszkiwałem przy rodzicach.” Przed objęciem posady burmistrza Józefowa imał się różnych zajęć. Był między innymi dzierżawcą majątków w Ordynacji Zamojskiej oraz aplikantem i kancelistą Rządu Gubernialnego w Lublinie. Ponieważ przeszłość wojskowa Juliana była znana władzom carskim, po objęciu posady burmistrza, oskarżano go często o różne nadużycia mające osobę jego zdyskredytować w oczach przełożonych oraz mieszkańców miasteczka.

Akta osobowe zawierają oskarżenia o: podburzanie mieszkańców Józefowa przeciw władzy carskiej w związku z pobiciem przez tych ostatnich setnika kozackiego Gorbaczewa, kilkakrotne pobicie i stosowanie przymusu wobec kupców żydowskich, nieuszanowanie portretu rosyjskiego cara itp.
Julian Trembiński utrzymywał bez wątpienia kontakty z Leonem Głowackim ściśle związanym z kierownictwem Powstania Styczniowego a zamieszkującym przez lata na probostwie u wuja Seweryna Trembińskiego w Józefowie. 
Z chwilą wybuchu powstania Józefów, leżący wśród głębokich lasów, w pobliży granicy z Galicją stał się bazą zaopatrzeniową powstańców. Dzięki długoletniej pracy organicznej księdza Seweryna Trembińskiego, burmistrza Juliana Trembińskiego oraz Leona Głowackiego powstańcy napotykali tu na sprzyjającą atmosferę i byli przychylnie przyjmowani. Według informacji jakie zebrałem przed 35 laty, burmistrz Julian Trembiński, któremu groziło aresztowanie ze strony policji carskiej, stanął na czele 30 osobowej partii powstańczej złożonej z mieszkańców miasteczka i przystał do oddziału słynnego pułkownika Marcina Borelowskiego - Lelewela. Jeden z mieszkańców miasteczka, Józef Czapka zginął w bitwie pod Panasówką stoczonej w dniu 3.IX. 1863 r.

Julian Trembiński zmarł 14 maja na wskutek ran otrzymanych w wielkiej bitwie powstańczej stoczonej w dniach 1 i 6 maja 1863 r. w lesie Kobylanka pod Borowcem. W historiografii bitwa ta znana jest jako bitwa pod Kobylanką i była jedną z największych bitew powstańczych w Królestwie a na pewno na Lubelszczyźnie.

Akt zgonu sporządził proboszcz parafii Seweryn Trembiński /Księga zmarłych z lat 1854 -1868 poz. nr 79 str. 3377. Wdowa po zmarłym wraz z piątką dzieci przeniosła się do Lublina, gdzie ciężko pracowała na ich utrzymanie .
Na cmentarzu parafialnym w Józefowie spoczywa inny wybitny uczestnik Powstania Styczniowego, ksiądz Michał Dominik ŻÓŁTOWSKI, kapelan oddziału Lelewela Borelowskiego, który poległ w bitwie pod Borowymi Młynami stoczonej w dniu 16 kwietnia 1863 r. Pomnik Powstańców Styczniowych postawiony został natomiast na zbiorowej mogile 28 poległych w bitwie stoczonej 24 kwietnia 1863 r. pod Józefowem a wśród nich adiutant Lelewela, poeta Mieczysław ROMANOWSKI i komisarz powstańczy województwa lubelskiego Gustaw WASILEWSKI

Informacje o księdzu Sewerynie Trembińskim można poszerzyć także o to, że był on inicjatorem budowy, stojącego do dziś, kościoła w 1883 r. a ukończonego w 1886 r. Niestety ksiądz Seweryn w tym samym roku został zmuszony przez władze carskie do opuszczenia swojej parafii. Była to kara za niesienie posługi duchowej prześladowanym unitom. 

Szersze opisy wspomnianych wydarzeń zawarłem w opracowaniu „Kamienie Pamięci”, które jest dostępne u księdza Tadeusza Sochana w Górecku Kościelnym. W roku 1975 opracowałem monografię Józefowa -”Dzieje Józefowa Ordynackiego 1725 -1975 “. Była to moja praca magisterska, napisana pod kierunkiem doc. dra hab. /obecnie profesora / Zygmunta Mańkowskiego na UMCS w Lublinie.

W chwili obecnej nie mam możliwości dostępu do akt APL w Lublinie a tym bardziej do akt AGAD w Warszawie. Jeżeli księdza zainteresowały burzliwe dzieje Juliana Trembińskiego, na początek proponuję przejrzeć akta osobowe APL w Lublinie nr 1732 i 1979 / lata 1860 -1863 /, akta nominacji urzędników miejskich / AOZ - 5520, akta miasta Józefowa - 5512 /.

Zygmunt Puźniak
Zamość dn.30.12.2006._

 

 

 

Wydawca - Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu, ul.Akademicka 4, tel. 084 677-67-16.
Redakcja - Małgorzata Bzówka (redaktor naczelny),
stali współpracownicy - Joanna Giruć, Katarzyna Kimak, Bogdan Kawałko, Mieczysław Kowerski, 
Anna Krupa, Władysław Molas, Zofia Kiełbińska-Ryń.