ISSN 1505-6058

NR 31 CZERWIEC 2006 R.

CENA 1 ZŁ

 


Galeria Akademicka

PRZEWODNIKI TURYSTYCZNE PO ROZTOCZU

Przewodniki turystyczne po Roztoczu są tematem 26. wystawy, którą od 1 czerwca do końca sierpnia można oglądać w Galerii Akademickiej.

Przewodniki turystyczne to wydawnictwa, które podają wiadomości o historii i geografii danego regionu, zawierają mapy oraz praktyczne wskazówki, dotyczące podróżowania, noclegów, możliwości zwiedzania.

Najstarszymi przewodnikami turystycznymi były dzienniki prowadzone przez podróżnych. Zwyczaj pisania diariuszów znany był w odległym średniowieczu i przetrwał przez wiele wieków. Zapiski na temat osobliwości i urody oglądanych miejsc oraz obyczajów i ustroju politycznego odwiedzanych państw miały służyć jako źródło wiedzy kolejnym podróżnikom. Pierwsze przewodniki z prawdziwego zdarzenia pojawiły się w Niemczech i Anglii w pierwszej poł. XIX w.

W 1829 r. Karl Baedecker wydał "Podróże po Renie", gdzie zamieścił własne obserwacje z podróży oraz praktyczne informacje dla podróżnych. Pierwszy przewodnik turystyczny w Anglii wydany został w 1836 r. Jego autorem był John Murray III. Murray opisał w nim swoją podróż po Holandii, Belgii i północnych Niemczech. Podobnie jak Baedecker, zamiast tradycyjnych relacji spisywanych dotąd w formie diariuszów, podał w przewodniku informacje praktyczne, przydatne podróżnym.

Z czasem przewodniki Murraya i Baedeckera stały się nieodłącznymi towarzyszami podróżników europejskich z ambicjami. Od nazwiska wydawcy, "bedekerami" zaczęto nazywać wszystkie kieszonkowe przewodniki turystyczne.

Jakkolwiek przewodniki Murraya i Baedeckera uznawane są za pierwsze przewodniki turystyczne, należy zaznaczyć, że w 1821 r. w Warszawie ukazała się książka Józefa Wawrzyńca Krasińskiego "Przewodnik dla podrużuiących w Polsce i Rzeczypospolitey Krakowskiey". Dzieło powstało z myślą o cudzoziemcach korzystających dotąd z książek, które wg autora nie oddawały prawdy o pięknie Polski i jej historii. W przewodniku J. W. Krasińskiego znajduje się bodaj pierwszy, wydany z myślą o turystach, opis Zamościa i traktu z Warszawy do Lwowa.

Kraina geograficzna łącząca Wyżynę Lubelską z Podolem nazwana została Roztoczem w latach 80. XIX w. za sprawą geografów i geologów galicyjskich - Bronisława Gustawicza i Alojzego M. Łomnickiego. Ten ostatni wyodrębnił Roztocze jako samodzielną jednostkę. Pierwsze informacje o miejscowościach z Roztocza pojawiły się w książkach
o Galicji w XIX wieku. Nie były one typowymi przewodnikami, ale opisywały miejsca godne zobaczenia w Galicji, a tym samym w granicach zdefiniowanego nieco później Roztocza.

W książkach tych najwięcej miejsca poświęcano historii i zabytkom Lwowa. Do II wojny światowej także Lwów i jego zabytki były najczęściej opisywane z myślą o turystach.

Innym miastem Roztocza, które polecano podróżnym i turystom, był Zamość. Jego opis zamieścił Krasiński we wspomnianym przewodniku z 1821 r. "Albumy Lwowskie" (Lwów 1862) H. Nowakowskiego, zawiera "Zamość przez Augusta Bielowskiego" opisany. W formie relacji z podróży po miejscach związanych ze Staszicem, opisał miasto renesansu S. Dzikowski w książeczce dla młodzieży "Z ziemi Staszica" (Warszawa 1911). W podobny sposób W. Świątkowski przedstawił szereg miejscowości na Roztoczu, najwięcej miejsca poświęcając Zamościowi, w pracy "Płockie i południowa Lubelszczyzna. Trzecia wycieczka po kraju" (Warszawa 1927). W latach 30. XX w. ukazały się pierwsze przewodniki turystyczne poświęcone Zamościowi: M. Pieszki "Przewodnik po Zamościu i okolicy" (Zamość 1934) i jego skrócona wersja "Zamość" (Warszawa 1939) oraz wydany we Lwowie "Zamość" Z. Serafin-Sochańskiej (1938). Bogatą kolekcję przewodników z informacjami o miejsco-wościach roztoczańskich, napisał Mieczysław Orłowicz.

Pierwsze powojenne przewodniki opisujące Roztocze ukazały się w latach 50. Były to: A. Klimka, "Zamość, miasto polskiego renesansu", Warszawa 1950 (folder), "Lublin i Ziemia Lubelska" W. L. Przyborowskiego (Warszawa 1951), M. Bonkowicz "Roztocze Lubelskie" (Warszawa 1955) - po raz pierwszy pojawia się nazwa Roztocza w tytule.

W 1957 r. wydane zostały m.in.: "Województwo Lubelskie" K. T. Wilgatów i H. Gawareckiego, "Informator turystyczny województwa rzeszow-skiego" E. Brydaka, a w 1958 r. folder M. Kurzątkowskiego "Zamość".

W latach 60. wyszły foldery o miejscach pamięci z okresu II wojny światowej oraz przewodniki M. Kurzątkowskiego i A. Kęsika. 
Z przewodnikami W. Wójcikowskiego, L. Paczyńskiego (autorzy największej liczby tytułów) i S. Stolarczyka wędrowali po Roztoczu turyści w latach 70. i 80.

W latach 90. pojawiły się opracowania E. Słoniewskiego, a także
A. Pawłowskiego, który jest autorem trzech obszernych przewodników, niekonwencjonalnego dodatku o Roztoczu do miesięcznika "Spojrzenia" oraz sześciu niskonakładowych przewodników (3 do 50 egzemplarzy), wydanych na małej poligrafii. A. Pawłowski jest ponadto autorem strony internetowej poświęconej turystyce na Roztoczu (http://www.roztocze.pol.lublin.pl ). Podobną stronę prowadzi P. Rydzewski (http://www.roztocze.stalwol.pl).

Przez 20 lat najbardziej gruntownym przewodnikiem po Zamościu była praca J. Kowalczyka (kolejne wydania w 1975, 1977, 1995). W latach 80. pojawiły się książki A. Kędziory, później B. Szyszki i Z. Kazimierczuka. Od lat 90., obok folderów, przewodników i map, wydawane są liczne informatory turystyczne, reklamujące region.

Wystawa obrazuje wielką różnorodność wydawnictw, autorów
i wydawców. Z ponad 300 diariuszów, przewodników, folderów, informatorów i map zgromadzonych na wystawie - jedna trzecia ukazała się po 2000 r., co jest dowodem rosnącego zainteresowania Roztoczem. Na przestrzeni lat zmienia się szczegółowość i objętość wydawnictw oraz ich jakość edytorska. Obecna oferta wydawnicza, sukcesywnie staje się ofertą samorządów, które dostrzegają w turystyce źródło rozwoju lokalnego.

Zgromadzone na wystawie przewodniki turystyczne pochodzą ze zbiorów: Muzeum Zamojskiego, Grupy Turystycznej Roztocze z Lublina (http://www.roztocze.org.pl), Biblioteki Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Zamościu, Danuty, Bogdana i Ewy Kawałko z Zamościa.

Przewodnikom turystycznym po Roztoczu towarzyszy wystawa fotografii roztoczańskich Andrzeja Stefańczyka, studenta informatyki i ekonometrii Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji.

Danuta R. Kawałko

 

 

Wydawca - Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu, ul.Akademicka 4, tel.63-82-630.
Redakcja - Małgorzata Bzówka (redaktor naczelny),
stali współpracownicy - Joanna Giruć, Katarzyna Kimak, Bogdan Kawałko, Mieczysław Kowerski, 
Anna Krupa, Władysław Molas, Zofia Kiełbińska-Ryń.