ISSN 1505-6058

NR 28 PAŹDZIERNIK 2005 R.

CENA 1 ZŁ

 





Współpraca zagraniczna

POGRANICZE POLSKO-UKRAIŃSKIE

Ukraina jest strategicznym partnerem gospodarczym i politycznym Polski. Jej znaczenie jest tym większe, że sąsiaduje ona z naszym krajem, a oba państwa leżą wzdłuż nowej wschodniej granicy zewnętrznej Unii Europejskiej.

Dynamicznie rozwijająca się współpraca polsko-ukraińska, odbywa się na wielu płaszczyznach. Nie ma ona wyłącznie charakteru międzyrządowego, ale także - regionalny i lokalny, w tym transgraniczny. Współpraca transgraniczna jest bardzo ważnym czynnikiem stymulującym rozwój społeczno-gospodarczy pogranicza polsko-ukraińskiego. Przez pogranicze to przebiegają transeuropejskie korytarze transportowe. Funkcjonują tu także przejścia graniczne o znaczeniu europejskim, z których największe to: Hrebenne - Rawa Ruska, Dorohusk - Jagodzin, Młyny - Korczowa i Przemyśl - Mościska.

Wejście Polski do UE stworzyło całkowicie nową sytuację na pograniczu polsko-ukraińskim. Obok wielu szans i korzyści powstały także pewne zagrożenia dotyczące dotychczasowych form współpracy oraz nawiązanych już kontaktów gospodarczych. Istotne w tej sytuacji jest podjęcie działań, które pozwolą nie tylko na ich podtrzymanie i utrwalenie, ale na wypracowanie nowych form aktywności, w tym wymiany informacji na poziomie podmiotów gospodarczych, instytucji oraz społeczności lokalnych.

Publikacja Pogranicze polsko-ukraińskie. Środowisko. Społeczeństwo. Gospodarka wychodzi tego typu postulatom naprzeciw. Powstała ona jako efekt projektu finansowanego w ramach Funduszu Małych Grantów PHARE 2002, a realizowanego od listopada 2004 do czerwca 2005 przez Wyższą Szkołę Zarządzania i Administracji w Zamościu, przy współudziale Urzędu Statystycznego w Lublinie, Lwowie, Łucku, Rzeszowie i Użhorodzie oraz Uniwersytetu im. Iwana Franki we Lwowie i Uniwersytetu Wołyńskiego w Łucku. Stanowi ona pierwszą, tak kompleksowo opracowaną pozycję, wydaną w ramach serii wydawniczej poświęconej społeczno-ekonomicznej charakterystyce regionów polskich i ukraińskich (województwa: lubelskie, podkarpackie, obwody: lwowski, wołyński, zakarpacki), położonych wzdłuż wschodniej granicy Unii Europejskiej. Składa się z dwóch zasadniczych części. Pierwsza ma charakter analityczny i obejmuje przygotowane - przez zespół autorów polskich i ukraińskich - rozdziały, poświęcone kolejno:

  • ogólnej charakterystyce pogranicza polsko-ukraińskiego, ze szczególnym uwzględnieniem jego znaczenia geopolitycznego i gospodarczego,

  • specyfice środowiska geograficznego,

  • identyfikacji problemów i form ochrony środowiska,

  • podziałowi terytorialnemu dla potrzeb administracji publicznej ogólnej szczebla lokalnego i regionalnego,

  • problemom dynamiki i kształtowania się struktur demograficznych,

  • pozarolniczej aktywności gospodarczej,

  • działalności gospodarczej o charakterze rolniczym,

  • analizie potencjału turystycznego,

  • problemom nauki i szkolnictwa wyższego,

  • charakterystyce infrastruktury transportowej,

  • analizie infrastruktury granicznej i jej wykorzystania.

Tę część publikacji kończą wnioski i rekomendacje, wypływające z treści rozdziałów, jak też z opinii zaproszonych do współpracy ekspertów polskich i ukraińskich.

Druga część monografii ma charakter źródłowy. Składa się ona bowiem z 76 tablic statystycznych, wykorzystanych przez autorów części analitycznej, pozwalających dodatkowo Czytelnikowi na przeprowadzanie własnych analiz i wyciągnięcie stosownych wniosków. Informacje statystyczne, zawarte w tablicach pochodzą z urzędów statystycznych w Lublinie, Lwowie, Łucku, Rzeszowie i Użhorodzie. Podstawowym przekrojem czasowym jest rok 2003, a przestrzennym - województwo/obwód (NUTS-2) oraz powiat/rejon (NUTS-4), co z kolei umożliwia agregację danych w podregionach, tj. jednostkach typu NUTS-3.

Przy doborze danych kierowano się kryteriami wiarygodności i porównywalności. Generalnie nie wykorzystywano informacji zupełnie nieporównywalnych w sensie rzeczowym, jak też przestrzennym. W przypadku wystąpienia częściowej nieporównywalności - w formie opisowej podawano jej przyczyny.

Całość publikacji uzupełniają liczne wykresy, kartogramy, kartodiagramy oraz zestaw ponad 100 fotografii, ukazujących obszar pogranicza polsko-ukraińskiego. Jej integralną częścią jest też płyta CD.

Założeniem projektu, w ramach którego powstała monografia Pogranicze polsko-ukraińskie. Środowisko. Społeczeństwo. Gospodarka, było zdiagnozowanie sytuacji społeczno-gospodarczej obszarów wchodzących w skład pogranicza, stworzenie możliwie jednolitego i kompletnego zbioru wskaźników oraz danych pozwalających na analizę sytuacji w oparciu o te same kryteria, zarówno dla strony ukraińskiej, jak i polskiej. Publikacja jako efekt prac projektu wychodzi naprzeciw zgłaszanym przez różne środowiska zapotrzebowaniom na informacje. Ma za zadanie stworzyć merytoryczne podstawy niezbędne do tworzenia strategii rozwojowych oraz wspomagania tych działań, zwłaszcza w regionach transgranicznych, co może być także wykorzystane przy aplikacji środków finansowych z funduszy strukturalnych UE.

Realizacja projektu miała również na celu aktywizację współpracy firm i instytucji województwa lubelskiego z partnerami z województwa podkarpackiego oraz obwodów: lwowskiego, wołyńskiego i zakarpackiego. Dysponowanie danymi statystycznymi o sytuacji społeczno-gospodarczej pozwala samorządom, firmom, instytucjom regionów przygranicznych na efektywniejsze i trafniejsze podejmowanie decyzji. Poza funkcją informacyjno-edukacyjną, wyniki projektu mają przyczynić się do wypracowania oraz wzmocnienia trwałego systemu przepływu informacji i komunikacji pomiędzy instytucjami statystycznymi, publicznymi, w tym samorządowymi po obu stronach granicy. Wydawnictwo może być wykorzystane również jako narzędzie promocji regionów pogranicza na zewnątrz, a służyć temu ma jego wydanie w trzech wersjach językowych (polskiej, ukraińskiej i angielskiej).

Od strony metodologicznej informacje zawarte w publikacji pochodzą z baz danych statystycznych prowadzonych przez urzędy statystyczne w Polsce i na Ukrainie oraz z baz statystycznych i rejestrów instytucji publicznych Polski i Ukrainy. Dla zapewnienia wiarygodności i wewnętrznej spójności zamieszczonych danych z różnych dziedzin życia gospodarczego, społecznego, a także środowiska geograficznego, zostały one poddane specjalistycznej analizie według procedur stosowanych w statystyce polskiej. W tym względzie przyjęto następujące zasady:

  • zastosowano ocenę wiarygodności i porównywalności danych statystycznych,

  • informacje pobierane były z instytucji źródłowych.

Monografia Pogranicze polsko-ukraińskie. Środowisko. Społeczeństwo. Gospodarka jest adresowana do szerokiego kręgu odbiorców, między innymi: przedstawicieli samorządów lokalnych, organizacji pozarządowych (lokalne i regionalne stowarzyszenia rozwoju), administracji rządowej strony polskiej i ukraińskiej, szkół, uczelni wyższych i placówek naukowo-badawczych (Europejskie Kolegium Polskich i Ukraińskich Uniwersytetów), podmiotów gospodarczych oraz przedsiębiorców zainteresowanych rozwijaniem wzajemnej współpracy gospodarczej.

Jej powstanie jest także elementem tworzenia bazy informacyjnej o pograniczu polsko-ukraińskim, która będzie wykorzystywana zarówno dla potrzeb analizy realizacji regionalnych programów rozwoju, jak też przygotowywania i realizacji projektów finansowanych z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej (INTERREG IIIA) czy też środków pomocowych na Ukrainie (TACIS), a także innych sukcesywnie udostępnianych po obu stronach granicy, a nakierowanych na rozwój współpracy transgranicznej.

Wyniki realizacji projektu są zgodne z priorytetami Funduszu Małych Projektów PHARE 2002 i odnoszą się do priorytetu dotyczącego lokalnego rozwoju ekonomicznego oraz informacji i komunikacji społecznej, natomiast pośrednio dotyczą wszystkich priorytetów euroregionalnych. Stworzenie bazy statystycznej gospodarki, infrastruktury, zasobów ludzkich, edukacji, stanu i ochrony środowiska, rolnictwa, kultury oraz handlu zagranicznego pozwoli na określenie kierunków rozwoju regionów dla wyrównania poziomu życia w porównaniu z innymi regionami UE.

Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu zamierza przy udziale i współpracy z urzędami statystycznymi w Lublinie, Lwowie, Łucku, Rzeszowie i Użhorodzie oraz Urzędem Marszałkowskim w Lublinie, a także pozostałymi partnerami, zarówno po stronie polskiej, jak i ukraińskiej, kontynuować wydawanie tego typu analiz i badań w cyklu 3-4-letnim. Tym samym opracowanie to może stanowić podstawę do monitoringu i ewentualnych korekt programów rozwoju regionalnego i planów współpracy transgranicznej.

Bogdan Kawałko
Andrzej Miszczuk

 

Wydawca - Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu, ul.Akademicka 4, tel.63-82-630.
Redakcja - Małgorzata Bzówka (redaktor naczelny),
stali współpracownicy - Joanna Giruć, Katarzyna Kimak, Bogdan Kawałko, Mieczysław Kowerski, 
Anna Krupa, Władysław Molas, Zofia Kiełbińska-Ryń.