ISSN 1505-6058

NR 25 GRUDZIEŃ 2004 R.

CENA 1 ZŁ

 





Współpraca międzynarodowa

POMARAŃCZOWA REWOLUCJA

 

Pomarańczowa rewolucja 2004, to wydarzenia, które mają miejsce na Ukrainie od 21 listopada 2004 roku, czyli od zakończenia drugiej tury wyborów prezydenckich, w których zmierzyli się kandydat obozu władzy, urzędujący premier Wiktor Janukowycz oraz kandydat opozycyjnej Naszej Ukrainy, były premier Wiktor Juszczenko. Nazwa została nadana od pomarańczowego koloru, który jest symbolem sztabu wyborczego byłego premiera Wiktora Juszczenki.

Od momentu rozpoczęcia demonstracji w Kijowie, Ukrainę aktywnie wspiera Polska. Organizowane są wiece, marsze, protesty i koncerty mające na celu wsparcie Rewolucji. Kijów odwiedzili m.in. prezydenci Polski Lech Wałęsa i Aleksander Kwaśniewski, a także delegacje polskich parlamentarzystów oraz wielu polityków. 

Wydaje się, że Polska jest krajem, który najmocniej popiera dążenie opozycji ukraińskiej do przebudowy systemu politycznego w kierunku w pełni demokratycznego. Sukcesem jest unieważnienie wyników wyborów, zmiany w konstytucji, zmiana komisji wyborczych oraz powtórzenie II tury wyborów w dniu 26 grudnia 2004 roku.

Trudna historia

Jak podają źródła historyczne, pierwsze państwo ukraińskie - Ruś Kijowska powstała na początku IX wieku. W 988 roku książę kijowski Włodzimierz Wielki przyjął chrzest z Bizancjum. W XIII wieku większość Wschodniej Ukrainy znalazła się pod panowaniem Tatarów, natomiast ośrodek państwowości został przeniesiony na zachód, do Rusi Halicko - Wołyńskiej. W XIV wieku wschodnia Galicja znalazła się pod wpływami Polski, natomiast Ruś została włączona do Wielkiego Księstwa Litewskiego, a później w 1569 roku, w wyniku Unii Lubelskiej została przyłączona do Korony. W wyniku Unii Brzeskiej w 1596 roku część Biskupów Kościoła Prawosławnego przyjęła zwierzchnictwo papieża.

W XVII wieku doszło do wielu buntów kozackich, a najpoważniejszy z nich pod przewodnictwem Bohdana Chmielnickiego zakończył się zajęciem lewobrzeżnej Ukrainy przez Rosję. W wyniku rozbiorów Rosjanie zajęli okolice Kijowa, Podole i Wołyń, gdzie prowadzili bezwzględną rusyfikację. Austriacy zajęli Galicję, gdzie prowadzili odmienną od Rosjan, łagodną politykę, pozwalając na rozwój miejscowej tradycji i kultury.

Po pierwszej wojnie światowej, walkach polsko-ukraińskich i wojnie polsko-bolszewickiej, Galicja Wschodnia i Wołyń stała się częścią Drugiej Rzeczpospolitej, Ruś Podkarpacka weszła w skład Czechosłowacji, a Besarabia i Bukowina w skład Rumunii, natomiast pozostała część Współczesnej Ukrainy została zajęta przez Sowietów.

W 1932 roku polityka komunistów doprowadziła do klęski głodu, doprowadzając do śmierci - do 10 mln osób, głównie na wsi. Natomiast stalinowskie czystki wyniszczyły ukraińską inteligencję.
W czasie II wojny światowej na Ukrainie zginęło około 7 mln obywateli tego kraju. Po zakończeniu wojny, w wyniku ustaleń jałtańskich, do sowieckiej republiki ukraińskiej zostały włączone wschodnie ziemie Drugiej Rzeczypospolitej z Lwowem i Łuckiem.

Pod koniec lat 50-tych (po śmierci Stalina) wskutek tzw. odwilży politycznej, bardzo powoli zaczął odradzać się ruch niepodległościowy. Dopiero wskutek rozpadu ZSRR, Ukraina uzyskała niepodległość i formalnie stała się suwerennym państwem 24 sierpnia 1991 roku.

Ukraina dzisiaj

Terytorium współczesnej Ukrainy dzieli się na 24 obwody (województwa), 2 miasta wydzielone na specjalnych prawach tj. Kijów i Sewastopol oraz Autonomiczną Republikę Krymu posiadającą własną konstytucję i rząd. Obwody dzielą się na rejony (powiaty). Stolicą Ukrainy od 1934 roku jest Kijów. Inne duże miasta to: Lwów, Odessa, Charków, Zaporoże, Donieck.

Całkowita powierzchnia Ukrainy wynosi 603,7 tys. km2, którą zamieszkuje ok. 50 mln osób z czego Rosjanie stanowią ok. 20%, Żydzi i Białorusini po - 0,9% Mołdawianie - 0,6%, Bułgarzy - 0,5% , Polacy 0,4% (tj. ok. 230 tyś. a według nieoficjalnych danych - 1,5-2,5 mln). Językiem urzędowym jest ukraiński, oficjalną jednostką monetarną hrywna, natomiast głową państwa jest prezydent, zaś ustrój polityczny określa się jako demokracja parlamentarna.


Około 78 % mieszkańców Ukrainy deklaruje narodowość ukraińską, ale tylko 67% potwierdza, że posługuje się językiem ukraińskim, chociaż po odzyskaniu niepodległości sytuacja w tym zakresie ulega poprawie. Prawie połowa Ukraińców deklaruje się jako wierzący, przy czym 25-32% (12,5-16,0 mln) należy do Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej (Patriarchatu Kijowskiego), głównie w środkowej części kraju, od 7 % do 10% (3,5-5,0 mln) do Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego - niemal w całości na zachodzie Ukrainy, a 5-12% (2,5-6,0 mln) deklaruje przynależność do Patriarchatu Moskiewskiego. Liczbę wiernych kościoła rzymsko-katolickiego obrządku łacińskiego 3% do 4% (1,5 do 2 mln).

Polska jako pierwsze państwo na świecie uznała w sierpniu 1991 roku Niepodległość Ukrainy. Republika Ukrainy ze swoją strategiczną pozycją, wynikającą m.in. z położenia w obrębie krzyżujących się korytarzy i szlaków transportowych z Europy do Azji i z Rosji na Bliski Wschód oraz posiadanych zasobów i potencjału gospodarczego ma wszelkie dane i szanse stać się państwem odgrywającym kluczową rolę w tym regionie świata, będąc zarazem swoistym pomostem na granicy kultur i cywilizacji pomiędzy Zjednoczoną Europą a Azją.

Współpraca transgraniczna

Niezwykle istotne znaczenie dla całokształtu stosunków polsko-ukraińskich ma współpraca transgraniczna. Jej początki sięgają 1991 roku, kiedy to tuż po odzyskaniu niepodległości przez Ukrainę podpisano 18 grudnia 1991 roku w Tomaszowie Lubelskim pierwsze tego typu porozumienie, znane jako tzw. "Porozumienie Tomaszowskie". Jego sygnatariuszami byli wojewodowie: chełmski, zamojski, przemyski, krośnieński - ze strony polskiej, zaś ze strony ukraińskiej wojewoda lwowski i wołyński. Stało się ono następnie podstawą do utworzenia stałej rządowej Komisji do Spraw Polsko-Ukraińskiej Współpracy Transgranicznej.

Rozwój współpracy międzynarodowej polskich regionów w ciągu ostatnich dziesięciu lat był bardzo dynamiczny, niezależnie od tego czy mierzy się go liczbą kontaktów, programów czy wspólnych projektów. Obserwuje się także przyśpieszone procesy instytucjonalizacji międzynarodowej współpracy regionów oraz wzmocnienia reprezentacji własnych interesów w układzie instytucji europejskich. Zgodnie z Europejską Konwencją Ramową o Współpracy Transgranicznej między Wspólnotami i Władzami Terytorialnymi za współpracę transgraniczną uważa się każde wspólnie podjęte działanie mające na celu umocnienie i dalszy rozwój sąsiedzkich kontaktów miedzy wspólnotami i władzami dwóch lub większej liczby umawiających się stron, jak również zawarcie porozumień i przyjęcie uzgodnień koniecznych do realizacji zamierzeń. Europejska Karta Regionów Granicznych i Transgranicznych podaje, że granice są bliznami historii. Współpraca transgraniczna powinna pomóc w łagodzeniu niekorzystnych skutków istnienia tych granic, a także w przezwyciężaniu skutków położenia terenów przygranicznych na narodowych obrzeżach państw.

Współpraca powinna obejmować możliwie wszystkie dziedziny życia kulturalnego, społecznego i gospodarczego, a także związane z nim infrastruktury.

Wielorodność problemów i szans po obu stronach granic państw w Europie sprawia, że współpraca transgraniczna staje się nieodzowna. Służy ona przede wszystkim urzeczywistnianiu zasad prawa międzynarodowego oraz rozwoju na obszarze przygranicza. Realizowana jest na różnych szczeblach i w rozmaitych formach.

Traktat między Rzeczpospolitą Polską a Ukrainą o dobrym sąsiedztwie, przyjaznych stosunkach i współpracy podpisany w Warszawie w dniu 18 maja 1992 roku określa, że strony będą sprzyjać ustanowieniu i rozwojowi bezpośrednich kontaktów i współpracy między regionami, jednostkami administracyjno - terytorialnymi i miastami Rzeczypospolitej Polskiej i Ukrainy. Zgodnie z zapisami traktatu szczególna uwaga powinna być poświęcona współpracy w zakresie perspektywicznego programowania rozwoju obszarów przygranicznych. Porozumienie w tej sprawie podpisano w Kijowie w dniu 24 maja 1993 roku.

Dziedziny możliwej współpracy między organami administracji rządowej i samorządowej na mocy Porozumienia między Polską a Ukrainą z 1993 r.: budownictwo i gospodarka przestrzenna, transport, gospodarka komunalna, przemysł, handel, rolnictwo, ochrona przyrody i środowiska naturalnego, oświata i kształcenie zawodowe, nauczanie odpowiednio języka polskiego i ukraińskiego jako drugiego w szkołach, zwłaszcza w strefie przygranicznej, kultura i sztuka, ochrona zdrowia turystyka i sport, wzajemne informowanie się na wypadek katastrof i klęsk ekologicznych (epidemie, powodzie, pożary, katastrofy i wypadki transportowe), inne dziedziny wzajemnego zainteresowania.

Podpisując porozumienie, strony zdeklarowały wspieranie współpracy transgranicznej i międzyregionalnej, aby w ten sposób tworzyć warunki i przyczyniać się do "...zacieśniania stosunków między Rzeczypospolitą Polską a Ukrainą..." oraz "...przyczynić się do postępu gospodarczego i społecznego regionów obu Państw, szczególnie przygranicznych...". Realizując cele i zasady Traktatu Polska i Ukraina podpisały także umowę o stosunkach prawnych na polsko - ukraińskiej granicy państwowej oraz współpracy i wzajemnej pomocy w sprawach granicznych.

Formy współpracy transgranicznej

Współpraca transgraniczna - jak już wiadomo - może przybierać różny kształt. Niekiedy realizowana jest w sposób żywiołowy i niesformalizowany. Najczęściej przybiera formy zorganizowane, oparte o traktaty, umowy i porozumienia regulujące stosunki i zasady współpracy między zainteresowanymi państwami. W przypadku Polski i Ukrainy współpraca ta została zinstytucjonalizowana w postaci Euroregionów "Karpackiego" i "Bug". Chronologicznie struktury te w Polsce powstały stosunkowo wcześnie. "Euroregion Karpacki" utworzono jako drugi w kolejności (1993 r.), natomiast Euroregion "Bug" powstał jako szósty (1995 r.). Obejmują one swoim zasięgiem całą granicę polsko-ukraińską i są największe wśród wszystkich istniejących euroregionów w Polsce.
Całkowity ich obszar wynosi 296 362 tys. km2, na którym zamieszkuje 20,6 mln mieszkańców. Po stronie polskiej powierzchnia wchodząca w skład polsko-ukraińskiej współpracy euroregionalnej wynosi 43 041 tys. km2 (27,0% ogólnej powierzchni objętej strukturą euroregionów w Polsce) i zamieszkuje na niej 4,3 mln mieszkańców, co stanowi 21,2% ogółu ludności zamieszkałej na obszarach będących w strukturach Euroregionu "Bug" i Euroregionu "Karpackiego".

Innymi powszechnymi, instytucjonalnymi formami współpracy, które wykształciły się w polsko-ukraińskim obszarze transgranicznym są m. in: dwustronne komisje rządowe, komisje i zespoły problemowe, porozumienia transgraniczne, porozumienia dwustronne obwodów i województw, porozumienia partnerskie samorządów miast i gmin, porozumienia i umowy pomiędzy instytucjami, umowy gospodarcze oraz tzw. współpraca "wolna" (np. handel przygraniczny).

W sprawach współpracy transgranicznej między Polską a Ukrainą, w styczniu 1996 roku w Zamościu spotkali się Ministrowie Współpracy Gospodarczej Polski Marek Buchacz i Ukrainy Serhiej Osyka. Natomiast w czerwcu 2000 roku o problemach transgranicznych i współpracy międzynarodowej w Ratuszu Miejskim w Zamościu debatowali Premierzy Polski Jerzy Buzek oraz Ukrainy Wiktor Juszczenko. W tym spotkaniu uczestniczyło także 16 polskich wojewodów i 26 gubernatorów z Ukrainy.
Współpraca WSZiA w Zamościu z Ukrainą

Od początku swojego istnienia i działalności edukacyjnej tj. 1997 r. WSZiA w Zamościu podjęła współpracę z uczelniami i ośrodkami badawczymi w Europie i USA. Wśród nich znalazły się także tego typu instytucje z Ukrainy, z którymi podpisane zostały umowy i porozumienia. Są to m.in.: Uniwersytet im. Iwana Franko we Lwowie (1998 r.), Uniwersytet Wołyński im. Łesi Ukrainki (2004 r.), Berdiański Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny (2004 r.), Instytut Galicyjski we Lwowie (2004 r.), Państwowy Urząd Statystyczny we Lwowie ( 2004 r.).

Zakresem umów objęta jest m.in. realizacja i wymiana programów akademickich i edukacyjnych, udział pracowników w programach badawczych i dydaktycznych, realizacja wspólnych badań i projektów, udział w konferencjach i sympozjach naukowych, działalność wydawnicza i promocyjna, współpraca samorządów i studenckich kół naukowych, praktyki, staże i inne przedsięwzięcia.

Z ważniejszych przedsięwzięć realizowanych z partnerami ukraińskimi należy wymienić: organizację w ramach programu PHARE - Credo Podyplomowych Studiów Turystyki Transgranicznej. Partnerem programu był Uniwersytet im. Iwana Franko we Lwowie, gdzie odbywała się część zajęć. Celem projektu było głównie przygotowanie kadr dla wykorzystania potencjału turystycznego regionu transgranicznego. Rezultaty projektu opublikowano w formie wydawnictwa książkowego.

  • Przeprowadzenie badań i identyfikacja czynników rozwoju kapitału intelektualnego regionu lubelskiego oraz obwodu lwowskiego. Partnerem były władze rejonu oraz organizacje pozarządowe Żółkwi. Program i zakres badań obejmował w szczególności: innowacyjność w zarządzaniu wiedzą i kapitałem pracowniczym, innowacyjność w organizacji i zarządzaniu oraz współpracy, ocenę współpracy z instytucjami finansowymi, ocenę kapitału rynkowego przedsiębiorstw.
    Badaniami objęto około 1200 podmiotów i firm a ich wyniki opublikowano.

  • Perspektywy przygranicznej współpracy polsko-ukraińskiej w świetle członkostwa Polski w Unii Europejskiej. Celem programu było zbadanie wybranych czynników gospodarczych i społecznych w polsko-ukraińskim obszarze transgranicznym (obejmującym województwa lubelskie i podkarpackie po stronie polskiej oraz obszary lwowski i wołyński po stronie ukraińskiej), w kontekście przyszłej, zewnętrznej granicy celnej UE. Zakres programu obejmował m.in:

    • Polska i Ukraina jako partnerzy gospodarczy w tym: strukturę towarowa wymiany handlowej, wielkość i tendencje rozwojowe wymiany towarowej, współpracę inwestycyjno-produkcyjną.

    • ocenę obecnego stanu przygranicznej współpracy między Polską i Ukrainą w świetle badań ankietowych.

    • określenie możliwych skutków przyjęcia przez Polskę zasad i instrumentów wspólnej polityki handlowej UE w tym: zmiany poziomu ceł w imporcie Polski z Ukrainą w następstwie przystąpienia Polski do UE i ich skutki, zmiany innych instrumentów polityki handlowej i ich skutki.

    • perspektywy i możliwości zmian infrastruktury na granicy polsko-ukraińskiej.

    • problematykę rozwoju regionalnego i możliwości ich rozwiązywania wraz z członkostwem w UE.

    • unijne ustawodawstwo na mocy porozumień z Schengen, a perspektywy ruchu osobowego miedzy Polską a Ukrainą.

Na badania, uczelnia uzyskała z Funduszu Współpracy programu PHARE, grant w kwocie 50 tyś. euro przyznany przez Urząd Komitetu Integracji Europejskiej. Wyniki prac wraz z wnioskami i rekomendacjami opublikowano w formie wydawnictwa książkowego.

  • Program PHARE - Akcja Jean Monnet którego tematem były wykłady nt. Perspektywy i skutki integracji Polski z UE w regionach, na zewnętrznej granicy Unii Europejskiej. Program ukończyło około 700 studentów.

  • Realizacja Seminarium pt. "Integracja środowisk gospodarczych i samorządowych Roztocza" (Zamość - Żółkiew) w ramach programu PAUCI (Inicjatywa Współpracy Polska - USA - Ukraina). Partnerem projektu były władze rejonu Żółkwi.

  • Realizacja projektu "Pogranicze polsko-ukraińskie, środowisko - społeczeństwo - gospodarka". Jest to realizacja części dużego projektu podjętego przez uczelnię na który uzyskała dofinansowanie z programu PHARE w ramach Euroregionu "Bug".
    Zasięg projektu obejmuje 5 regionów przygranicznych: Po stronie polskiej województwa: lubelskie i podkarpackie. Po stronie ukraińskiej obwody: wołyński, lwowski i zakarpacki.

Celem projektu jest stworzenie systemu gromadzenia aktualizowania i udostępnia danych społeczno - gospodarczych o przygranicznych regionach Polski i Ukrainy. Wyniki prac mają posłużyć do zapewnienia różnym podmiotom (np. samorządom, organizacjom pozarządowym, administracji rządowej, szkołom, uczelniom wyższym, placówkom naukowo-badawczym, przedsiębiorstwom) dostępu do kompleksowej informacji w celu umożliwienia:

  • przygotowania projektów finansowych z Funduszy Strukturalnych UE, inicjatyw UE jak np. Interreg III, dostępnych w Polsce, czy TACIS na Ukrainie, a nakierowanych na rozwiązywanie problemów transgranicznych,

  • wykorzystania w pracach nad zbudowaniem "Strategii współpracy transgranicznej pomiędzy regionami Polski i Ukrainy".

Rezultaty prac zawarte zostaną w ponad 300 stronicowym opracowaniu, które w czerwcu 2005 roku będzie wydane w 3 językach /polskim, angielskim i ukraińskim/.

Partnerami w realizacji projektu są: Uniwersytet Wołyński im. Łesi Ukrainki, Uniwersytet Lwowski im. Iwana Franko, Państwowe Urzędy Statystyczne we Lwowie i Łucku, Urzędy Statystyczne w Lublinie i Rzeszowie oraz Administracja Obwodu Wołyńskiego w Łucku.

  • Udział w wielu wspólnych konferencjach i seminariach naukowych oraz opublikowanie szeregu artykułów w wydawnictwach ukraińskich oraz WSZiA.

Dotychczasowe doświadczenia

Wyniki analiz wskazują, że dotychczasowe doświadczenia oraz rezultaty wynikające ze współpracy w polsko-ukraińskim regionie transgranicznym, biorąc pod uwagę trudne uwarunkowania są generalnie pozytywne.

Współpraca ta między innymi:

  • sprzyjała stabilizacji sytuacji na obszarze granicznym pomiędzy Polską a Ukrainą,

  • przyniosła wymierne korzyści gospodarcze i ekonomiczne, przede wszystkim na szczeblu lokalnym i regionalnym,

  • aktywizowała rozwój regionu transgranicznego,

  • łagodziła napięcia społeczne,

  • zbliżyła ludzi i społeczeństwa regionu transgranicznego,

  • ożywiła trudny proces dialogu w sprawach przeszłości oraz neutralizacji negatywnych uprzedzeń historycznych,

  • posłużyła do budowania różnych form partnerstwa, tak ważnego dla wzajemnej współpracy.

Pomimo tych pozytywnych efektów dotychczasowej współpracy, potencjalne możliwości jej rozwoju są niewspółmiernie większe.

Wraz z wejściem Polski w struktury europejskie należy się liczyć z koniecznością istotnych zmian w jakości przyszłej współpracy międzynarodowej województw nadgranicznych, zwłaszcza województwa lubelskiego i podkarpackiego. Z tym łączą się zarówno szanse, jak i zagrożenia dla tych obszarów. Szansą dla podmiotów gospodarczych tych województw jest możliwość uczestniczenia w jednolitym rynku europejskim, znaczne poszerzenie perspektyw działania dla polskiej części regionu transgranicznego, jego mieszkańców i gospodarki, powstanie możliwości szybkiego rozwoju w ramach gospodarki europejskiej i uzyskania pomocy strukturalnej Unii Europejskiej.

Zagrożeniem ( w pierwszej fazie) może być duża odległość od centrów gospodarki europejskiej, peryferyjność regionu dla Unii Europejskiej, powstanie granicy celnej jednolitego rynku europejskiego na wschodniej granicy obydwu regionów, utrudniającej wymianę handlową (zwłaszcza przygraniczną) z tradycyjnymi partnerami lokalnymi oraz wystąpienie konkurencji ze strony silnych gospodarczo podmiotów gospodarczych z Europy Zachodniej w relacji do mało konkurencyjnych gospodarek obydwu województw. Zagrożeniem jest także możliwa marginalizacja wschodniej granicy UE, wzrastający dystans pomiędzy dynamicznie rozwijającymi się innymi regionami polskimi, słabość i niepewność rynków wschodnich, mały udział wytwarzanych produktów technologicznie intensywnych ("produktów dużej szansy"). Szans należy upatrywać w możliwej wiodącej (w układzie europejskim) roli regionu dla otoczenia ukraińskiego, np. w wykształceniu administracyjno-gospodarczych funkcji pomostu: UE - UKRAINA, w bardzo dobrym położeniu geopolitycznym regionu podkarpacko-lubelskiego, możliwym wykreowaniu Lublina i Rzeszowa do rangi i pełnienia funkcji metropolitarnych na wschodniej granicy Unii Europejskiej (międzynarodowe ośrodki naukowe, centra gospodarczo-handlowe, centra konferencyjno-polityczne, parki innowacyjne itp.).

Instrumentem ułatwiającym rozwój współpracy polsko-ukraińskiej byłoby utworzenie dla przygranicznych obszarów Ukrainy programu typu Crossborder finansowanego ze środków unijnych. Uruchomienie INTERREG w Polsce oznacza, że grozi nam asymetria finansowania współpracy wzdłuż granicy polsko-ukraińskiej. Stąd w naszym interesie należałoby sprzyjać i działać na rzecz uruchomienia tego typu programu dla regionów przygranicznych po stronie ukraińskiej. 

Nowe wyzwania współpracy transgranicznej na wschodnich granicach UE

Współpraca międzyregionalna, w tym współpraca transgraniczna od wielu lat stanowi istotny element europejskiej polityki spójności. Państwa Europy Środkowej i Wschodniej, które niedawno przystąpiły do UE, już od połowy lat dziewięćdziesiątych korzystać mogły z tego typu instrumentów pomocy w ramach programu Phare Crossborder Co-operation (Phare CBC). Wraz z wejściem do UE są one nie tylko beneficjentem znacznie większych funduszy. Współpraca transgraniczna między UE a jej nowymi sąsiadami na wschodzie wymaga trudnego kompromisu między potrzebami bezpieczeństwa wynikającymi m.in. z wprowadzenia wiz oraz wzmocnienia kontroli paszportowych i celnych, a koniecznością wspierania europejskiego dialogu oraz współpracy społeczności lokalnych. Rozwój współpracy transgranicznej na wschodnich granicach UE w najbliższych latach będzie miał istotne znaczenie dla kształtu nowych instrumentów pomocowych, tzw. Instrumentów Sąsiedztwa, które od 2007 roku mają stanowić integralną część unijnej polityki wobec państw sąsiadujących z UE, lecz pozbawionych na razie perspektywy członkostwa. Polska powinna mocniej akcentować swoje stanowisko odnośnie priorytetów i instrumentów tej polityki. 

Warunki współpracy z Ukrainą są utrudnione ze względu na "zamknięty" charakter granic, w tym: obowiązek wizy oraz ścisłe kontrole celne i paszportowe. Stąd też tym bardziej wydaje się, że nowymi wyzwaniami które należy pilnie podjąć są:

  • sformułowanie celów politycznych (myślenie o polityce regionalnej i transgranicznej poprzez kontekst całej polityki zagranicznej, społecznej i gospodarczej),

  • wspieranie projektów gospodarczych (korelacja gospodarcza, doradztwo gospodarcze, poszukiwanie partnerów),

  • wspomaganie euroregionów (ożywienie i prowadzenie kontaktów na szczeblu lokalnym),

  • opracowanie studium zagospodarowania przestrzennego (podstawowych elementów),

  • opracowanie wspólnej strategii rozwoju polsko-ukraińskiego regionu transgranicznego (koordynacja strategiczna przedsięwzięć infrastrukturalnych),

  • wygenerowanie w ramach Funduszy UE programu na finansowanie mikroprojektów w regionach przygranicznych Ukrainy.

Należy wyrazić nadzieję, że pomarańczowa rewolucja na Ukrainie doprowadzi do głębokiej demokratyzacji życia publicznego oraz zmian w systemie społeczno-gospodarczym, sprzyjającym także dynamizacji procesów oraz nadaniu nowej jakości polsko-ukraińskiej współpracy transgranicznej.

Bogdan Kawałko

Bibliografia

  1. "Nowa encyklopedia powszechna" PWN t. 6, Wydawnictwo naukowe PWN, Warszawa 1998 r.

  2. M. Guz-Vetter Nowe Granice UE: Polska - Ukraina - Białoruś. Jak wykorzystywać doświadczenia polsko-ukraińskiej współpracy transgranicznej [w:] Analizy i Opinie. ISP, Warszawa listopad 2004 r.

  3. F.D. Dolicznyj Geografija Ukrainu Widawnictwo Swit, Lwiw 1994 r.

  4. Polska Przestrzeń w Europejskiej integracji i transgranicznej współpracy, JGPiK, Warszawa 1998 r.

  5. J. Andreasik, B. Kawałko, E. Kawecka-Wyrzykowska, J. Szlachta Perspektywy współpracy Polsko - Ukraińskiej w świetle Członkostwa Polski w Unii Europejskiej, CBS WSZiA, Zamość 2003r.

  6. B. Kawałko Przejścia graniczne w polsko - ukraińskim regionie przygranicznym, [w:] Zamojskie Studia i Materiały, WSZiA, CBS Zamość 2002r.

  7. B. Kawałko Transgraniczne sieci komunikacyjne a polsko - ukraiński region transgraniczny, [w:] Zamojskie Studia i Materiały , WSZiA, CBS Zamość 2003r.

  8. B. Kawałko Inicjatywa Wspólnoty INTERREG wzdłuż granicy Polski z Ukrainą,[w:] Zamojskie Studia i Materiały, CBS WSZiA, Zamość 2004r.

  9. B. Kawałko Polska granica wschodnia zewnętrzną granicą Unii Europejskiej - wybrane aspekty. Barometr Regionalny Nr 3, WSZiA CBS, Zamośc 2003r., (współautor S. Machowicz).

  10. Jan Paweł II Chrystus Drogą Prawdą i Życiem. Pielgrzymka Ojca Świętego na Ukrainę 23-27.06.2001 r. Wydawnictwo M Kraków 2001r.

  11. Turystyka i dziedzictwo kulturowe. Podyplomowe Studia Turystyki Transgranicznej. Red. B. Kawałko, S.J. Pastuszka. Wyd. WSZiA w Zamościu, Zamość 2000 r.

  12. Dz. U. Z 1994 r. Nr 124 poz. 607 i Oświadczenie Rządowe z 14.07.1994 r. w sprawie ratyfikacji przez Rzeczypospolitą Polską Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego, sporządzonej w Strasburgu 15.10.1985 r. (Dz. U. Nr 78 poz. 483).

  13. Dz. U. z 1993 r. nr 125 poz. 573

  14. Przyborowska - Klimczak A, Staszewski W., Stosunki Traktatowe Polski z krajami sąsiednimi. Wybór dokumentów, LWP Lublin 1998

  15. Dz. U. z 1994 r. nr 63 poz. 267.

 

Wydawca - Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu, ul.Akademicka 4, tel.63-82-630.
Redakcja - Małgorzata Bzówka (redaktor naczelny),
stali współpracownicy - Joanna Giruć, Katarzyna Kimak, Anna Sacewicz, Bogdan Kawałko, Władysław Molas.