ISSN 1505-6058

NR 20 PAŹDZIERNIK 2003 R.

CENA 1 ZŁ


  

Dydaktyka

ŁAGODNE „DRĘCZENIE” STUDENTA
CZYLI UWAGI
O PRACACH DYPLOMOWYCH

Skończyła się sesja egzaminacyjna w roku akademickim 2002/2003. Jej ważną częścią składową, jak co roku, było kilkaset złożonych egzaminów dyplomowych.

W bieżącym roku akademickim po raz pierwszy będą składać egzaminy dyplomowe studenci fizjoterapii. Ponieważ uczestniczyłem w egzaminach dyplomowych jako promotor, recenzent lub przewodniczący komisji egzaminacyjnych, postanowiłem podzielić się moimi spostrzeżeniami na temat prac dyplomowych. Centralnym problemem ostatniej fazy studiów zgodnie z programem jest napisanie pracy dyplomowej. To wokół pracy dyplomowej toczy się ostatni egzamin. Że tak jest, świadczy nieprecyzyjne określenie, ale powszechnie używane „obrona pracy dyplomowej”, w cieniu pozostawiając regulaminowe określenie egzamin dyplomowy.

Ponieważ jest tak, należy formułować i prezentować uwagi poświęcone pracom dyplomowym, szukać sposobów ich doskonalenia, a tym samym wpływać na jakość naszego absolwenta. Zacznę od przypomnienia oczywistych stwierdzeń. Formalnym warunkiem uzyskania dyplomu jest napisanie pracy i złożenie pozytywnie ocenionego egzaminu dyplomowego. W naszej uczelni tryb uruchamiania seminariów dyplomowych, najogólniejsze reguły obowiązujące piszących prace, obowiązki promotora, a także reguły ich oceny zawarte są w Regulaminie Studiów i dostępnych w sieci zarządzeniach rektora.

Praca dyplomowa oceniona pozytywnie jest potwierdzeniem faktu, że dyplomant ma minimalny zakres wiedzy z danego kierunku czy specjalności, że wiedzę tę wykorzystał przy pisaniu większego niż referat czy praca projektowa tematu, nabył podstawowe umiejętności w zakresie pisania oraz że jest zdolny do podjęcia pracy zawodowej.

Warto w kontekście powyższych stwierdzeń postawić pytanie: czym nie powinna być praca dyplomowa? Czytelnicy prac dyplomowych, przede wszystkim promotorzy i recenzenci, mogą autorom pracy postawić następujące zarzuty:

  • praca jest nieskomplikowanym streszczeniem wycinku literatury, ma bardziej charakter referatu,

  • jest niezręczną kompilacją dobranej literatury na dany temat,

  • jest czymś, co dyskwalifikuje pracę dosłownie przepisanymi fragmentami literatury (a więc plagiat),

  • występują usterki w zakresie sporządzenia odnośników do literatury, oznaczenia części pracy, rozdziałów, potknięcia stylistyczne, niezręcznie bądź nieprecyzyjnie przytaczane są fragmenty literatury, kropki po tytułach itp.

Zarzuty są poważne, praca wymaga korekty bądź obniżona zostaje jej ocena. Co ma zatem robić biedny student, który dokonał kompilacji różnych myśli, przedstawił i przetworzył zgromadzone materiały empiryczne? Myślę, że trzeba powiedzieć jasno, praca dyplomowa, podobnie jak i inne prace, ma charakter działań kompilacyjnych, prezentujących wybrany dorobek literatury, ale szukający związków i myśli o charakterze przyczynowo – skutkowym, porównującym różne stanowiska, oceniającym je itp. Inaczej można powiedzieć, że piszący akcentuje problem, piśmiennictwo zaś ma umożliwić odpowiedź na interesujące go zagadnienie. Bezcenną zdolnością, którą powinno się nabyć w trakcie pisania pracy jest umiejętność wydobycia ze zgromadzonego materiału tego, co jest potrzebne. Sformułuję tę myśl bardziej dosadnie, zgromadzony materiał literatury i empiryczny nie może rządzić piszącym.To piszący musi nim kierować.

Jednym ze stawianych na egzaminie dyplomowym, a sprawiającym odpowiadającym kłopoty pytań jest prezentacja pracy, sformułowania wniosków bądź wyników badań empirycznych. Przyczyny tych kłopotów upatruję właśnie w sposobie pisania pracy, braku jasno określonej myśli przewodniej, niewykorzystania wiedzy i doświadczenia promotora.

Tworzenie pracy dyplomowej, jak sądzę, obejmuje dwa wyraźne etapy.

W pierwszym z nich formułujemy temat, myśli główne, które będą zawarte w pracy, nadajemy im postać planu pracy itp. W przygotowaniu pracy dyplomowej, zaczynając od wyboru tematu aż do określenia myśli głównych, ogromna rola przypada promotorowi. Praca dyplomowa jest pracą sterowaną, nawet jeżeli promotor pozostawia dyplomantowi dużą swobodę działania. Promotor wspólnie ze studentem określa cel pracy, dokonuje selekcji problemów, określa pojęcia i metody, które zostaną wykorzystane w pracy. W tej fazie tworzenia autor nabiera umiejętności werbalnego formułowania swoich myśli, koncentracji na zagadnieniach głównych, w sumie nabywa zdolności prezentacji, konstruowania wniosków itp. Co więcej, piszący powinien ograniczyć liczbę wątków, które chce przedstawić w pracy, unikać pisania wszystkiego, co wie, co może jest interesujące, ale luźno związane z tematem pracy.

Namawiam dyplomantów do przeprowadzania na seminariach dyplomowych aktywnych rozmów na temat pracy. Proszę pamiętać, że rozmowa i dyskusje to najważniejsza forma kontaktów między ludźmi, bardzo ważna w procesie nauczania, pozwala bowiem piszącemu na „wydobycie” od promotora jego opinii na dany temat, refleksji o tym, co już napisano itp. Ale jednocześnie, należy jasno i mocno podkreślić, że student, jeżeli chce być aktywnym partnerem rozmów, musi podpierać swoje umiejętności skryptem, podręcznikiem, podstawową literaturą bądź notatkami z wykładów i ćwiczeń.

Z doświadczenia wiem, że do tej fazy przygotowań wraca student przygotowujący się do egzaminu dyplomowego. Ja przygotowując studentów na ostatnim seminarium dyplomowym do egzaminu końcowego, polecam moim podopiecznym przygotowanie krótkiego wystąpienia, którego podstawą jest napisana praca, zaś wystąpienie musi zawierać odpowiedź na takie pytania jak: co autor chciał w pracy zaprezentować, jakie tezy badawcze sformułował, jak je przedstawił, jakie wykorzystał materiały i metody badawcze, jakie sformułował wnioski. Powiem więcej, bez względu, jakie komisja, a w praktyce recenzent pracy sformułuje pytanie, tak przygotowane opracowanie pracy pozwoli odpowiadającemu sformułować poprawną odpowiedź.

Etap drugi to pisanie pracy. Główne czynności wykonywane to: ustalenie rezultatów badań, przyporządkowanie ich sformułowanym wcześniej pytaniom i dokonanie ich redakcji. I tu należy pamiętać, że wykorzystanie „słowa pisanego” wiąże się z przestrzeganiem określonych zasad pisarstwa oraz gramatyki i składni. Ostateczny efekt tej fazy to praca dyplomowa składająca się ze strony tytułowej, spisu treści, wstępu, spisu wykorzystanych źródeł oraz części merytorycznej przedstawionej w poszczególnych rozdziałach.

Warto wiedzieć, że recenzent pracy ocenia trzy grupy zagadnień, a mianowicie zagadnienia merytoryczne, stylistyczne, cechy formalne.
Obu etapom przygotowania pracy dyplomowej towarzyszyć muszą studia nad literaturą i gromadzenie źródeł informacji, które często mają charakter „pierwotny” i należy je przetworzyć w procesie badawczym. W sumie więc dyplomant tworzy fragmenty pracy, które umożliwiają promotorowi etapową kontrolę postępów w pisaniu. Kontrola większych lub mniejszych fragmentów pracy pozwoli promotorowi na wyeliminowanie najczęściej spotykanych błędów redakcyjnych. Do typowych błędów można zaliczyć: rozwlekłość, nieprecyzyjne sformułowania, w których wykorzystane są terminy niewłaściwe, złe wykorzystanie zwrotów, wyrazów, kropek, przecinków, niewłaściwy układ wykazów, np. spisu literatury, nieprecyzyjna budowa tablic i rysunków, ich zły opis, brak zapowiedzi w tekście, do czego służy dana tabela lub rysunek, źródła danych, powtórzenia, błędy ortograficzne.

Dyplomanci często pytają, ile źródeł literackich mają wykorzystać w pracy. Ja uważam, że nie mniej niż piętnaście pozycji, z tego 40 proc. powinno być wydanych w ciągu ostatnich trzech lat. Radzę także pamiętać, że aktualne informacje na dany temat są zawarte w artykułach prezentowanych w czasopismach naukowych.

Błędów, szczególnie formalnych, pozwala unikać prawidłowe sporządzanie notatek bibliograficznych dla różnych rodzajów źródeł. Najczęściej notatki bibliograficzne dotyczą: książek mających jednego autora, kilku autorów, prac zbiorowych itp. W notce powinny być zawarte następujące informacje: imię i nazwisko autora /autorów/, miejsce wydania i rok, wydawca, strona lub strony cytowanych fragmentów. Podobny układ informacji stosujemy w artykułach. Inne typowe źródła dla sporządzania notek to: źródła statystyczne, akty normatywne, materiały niepublikowane /wewnętrzne/.

Ostatnim akcentem jest kontrola pełnej wersji pracy przez promotora. W procesie dydaktycznym przywiązujemy ogromną rolę do napisania pracy dyplomowej. Jest ona zapewne źródłem stresu, który możemy ograniczyć poznając zasady jej tworzenia, ale jej napisanie to także ogromna satysfakcja dla autora. Proszę mi wierzyć, to nie jest grzecznościowe stwierdzenie, potwierdzają to dedykacje bądź podziękowania na pierwszych stronach pracy, często zresztą bardzo dowcipne, jak np. „Dedykuję tę pracę tym, którzy nie wierzyli, że ją napiszę”.

Moje uwagi kończę informacją, że w szkole tworzona jest od roku akademickiego 2002/2003 elektroniczna baza prac dyplomowych, zawierająca: nazwisko autora, promotora, temat pracy i tytuł pracy. Na danym etapie jest już możliwe porównanie tekstów prac, których tematy są podobne. Informacje na temat jak pisać prace można znaleźć w zbiorach Biblioteki Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji.



Prodziekan dr Andrzej Pakuła


Wydawca - Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu, ul.Akademicka 4, tel.63-82-630.

Redakcja - Małgorzata Bzówka (redaktor naczelny), Joanna Giruć, stali współpracownicy - Katarzyna Kimak,
Bogdan Kawałko, Władysław Molas, Adolf Wituch.